Bilirkisi Ret Tarafsizlik

---
name: bilirkisi-ret-tarafsizlik
description: "Bilirkişinin tarafsızlığından şüphe edilen, hâkimin reddi sebeplerine benzer durumların bulunduğu veya bilirkişinin yasak işlerle uğraştığı hâllerde ret talebi ve tarafsızlık itirazı hazırlamak istendiğinde kullanılır."
---

# Bilirkişinin Reddi ve Tarafsızlık Denetimi

## Görev
Bilirkişinin kişisel tarafsızlığını ve bağımsızlığını denetlemek; HMK'nın hâkimin reddine ilişkin sebeplerinin bilirkişiye uygulanması yoluyla (HMK m.272) ret talebi ya da rapora itibar edilmemesi itirazı kurmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Bilirkişinin taraflarla akrabalık, husumet, menfaat veya iş ilişkisi var mı?
- Bilirkişi daha önce aynı işte taraflardan biri için görüş/danışmanlık vermiş mi?
- Ret sebebini ne zaman ve nasıl öğrendiniz (süre yönünden)?
- Tarafsızlık şüphesini somutlaştıran belge/olgu nedir?

## Denetim şeması
1. **Ret rejimine yollama (HMK m.272):** Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi için de ret sebebidir; bilirkişi ayrıca kendisini reddedebilecek sebepleri bildirmekle yükümlüdür. Sebepler HMK m.34-36 ölçütleriyle değerlendirilir.
2. **Tarafsızlık ve etik (6754 s.K. m.3):** Bilirkişi bağımsızlık, tarafsızlık ve objektiflik ilkelerine tabidir; menfaat çatışması veya taraf lehine eğilim ret/itiraz sebebidir.
3. **Süre ve usul:** Ret sebebi öğrenildikten sonra gecikmeksizin, ilgili usul kuralları çerçevesinde ileri sürülür; sebep dilekçede somut olgularla gösterilir (soyut şüphe yetmez).
4. **Yasak işler/devir (HMK m.277):** Görevin başkasına yaptırılması bağımsızlık ihlali olarak ayrıca ileri sürülür.
5. **Ara sonuç:** Ret kabul edilirse yeni bilirkişi atanır; ret süresi geçmiş veya reddi gerektirmeyen ama tarafsızlığı zedeleyen durumda rapora itibar edilmemesi/yeni heyet talep edilir (HMK m.281, m.282).

## Çıktı modülleri
- Ret sebebi-olgu-dayanak eşleştirmesi.
- Ret dilekçesi iskeleti (HMK m.272 atıflı, somut olgularla).
- Süre değerlendirmesi ve sunum yolu notu.
- Alternatif olarak tarafsızlık temelli esasa itiraz paragrafı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `bilirkisi-rapor-inceleme` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*