Cevresel Tazminat Sorumluluk

---
name: cevresel-tazminat-sorumluluk
description: "Kirlilikten kaynaklanan maddi/manevi zararın tazmini, kirletenin kusursuz ve müteselsil sorumluluğu, illiyet bağı ve zararın hesabı ile el atmanın önlenmesi taleplerinde; tahsis edilemeyen kirleticiler ve çoklu sorumlu durumlarında kullan."
---

# Çevresel Zarar Tazminatı ve Sorumluluk

## Görev
Kirlilikten doğan maddi ve manevi zararın kirletenden tazminini sağlamak; kusursuz ve müteselsil sorumluluk ile illiyet bağını kurmak, zararı hesaplamak ve el atmanın önlenmesini talep etmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Zarar türü: mal varlığı (ürün/hayvan/taşınmaz), sağlık, ekonomik kayıp, manevi zarar?
2. Kirletici kim; tek mi çoklu mu, kaynak tespit edilebiliyor mu?
3. Kirlilik ile zarar arasında teknik illiyet ortaya konabiliyor mu?
4. Talep tazminat mı, el atmanın/kirliliğin durdurulması mı, ikisi birlikte mi?

## Denetim şeması
1. **Sorumluluk esası**: 2872 m.28 — çevreyi kirletenler ve bozanlar, oluşan zarardan kusuruna bakılmaksızın sorumludur; birden fazla kirleten varsa sorumluluk müteselsildir. Bu, TBK m.49'un kusur şartını çevresel zararda hafifleten özel bir kusursuz sorumluluk normudur.
2. **Unsurlar**: Kirletme/bozma fiili, zarar ve illiyet bağı ispatlanır; kusur aranmaz. İlliyet, teknik bilirkişi raporuyla kurulur.
3. **Zararın hesabı**: Maddi zarar (eski hale getirme/temizleme masrafı, değer kaybı, kazanç kaybı) ve manevi zarar (TBK m.56/58) ayrı kalemlenir; eski hale getirme talebi öncelikli olabilir.
4. **El atmanın önlenmesi**: Mülkiyet ve komşuluk hukuku temelinde (TMK m.683, m.730, m.737) devam eden kirliliğin durdurulması istenir; ihtiyati tedbir (HMK m.389) erken talep edilir.
5. **Usul, ispat ve ara sonuç**: Görevli mahkeme asliye hukuktur; zamanaşımı için bu becerinin yanında "süreler ve zamanaşımı" becerisine bak. Delil tespiti (HMK m.400) ve keşif belirleyicidir; çoklu kirleticide rücu ilişkisi ayrıca kurulur.

## Çıktı modülleri
- Sorumluluk ve illiyet analizi
- Zarar kalemleri tablosu (maddi/manevi)
- Tazminat + el atmanın önlenmesi dava iskeleti
- İhtiyati tedbir ve delil tespiti talebi taslağı

## Plugin bağlamı

Bu beceri `cevre-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*