Ispat Ve Delil

---
name: ispat-ve-delil
description: "Sözleşmenin varlığı, içeriği, ifa, ayıp veya ödeme gibi vakıaların nasıl ispatlanacağını, ispat yükünün kimde olduğunu ve hangi delillerin kabul edileceğini belirlemek gerektiğinde kullanılır."
---

# İsimli Sözleşmelerde İspat ve Delil

## Görev
Sözleşme uyuşmazlığında ispat yükünü TMK m.6 ve tipe özgü kurallara göre dağıtmak, senetle ispat zorunluluğu ve istisnalarını (HMK m.200-203) uygulamak, delil planı kurmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- İspatı gereken vakıa ne (kuruluş, içerik, ifa, ayıp, ödeme)?
- Yazılı sözleşme/senet var mı; bedel miktarı senet sınırını aşıyor mu?
- Eldeki deliller (fatura, e-posta, WhatsApp, tanık, banka kaydı, keşif/bilirkişi konusu)?
- Ticari defter tutan taraf var mı?

## Denetim şeması
1. **İspat yükü (TMK m.6).** Bir vakıadan lehine hak çıkaran onu ispatla yükümlü. Sözleşmenin kurulduğunu iddia eden kuruluşu; ifayı/ödemeyi iddia eden ifayı; ayıbı iddia eden ayıbı ve süresinde ihbarı ispatlar.
2. **Senetle ispat zorunluluğu (HMK m.200).** Dava konusu değeri 2025 için belirlenen parasal sınırı (her yıl güncellenen tutar; `[doğrulanacak]`) aşan hukuki işlemler senetle ispatlanır; senede karşı tanık kural olarak dinlenmez (m.201).
3. **İstisnalar (m.203).** Altsoy-üstsoy, eşler, kardeşler arası işlemler; hukuki işlemin yapıldığı sırada senet alınamaması (yangın/yakın ilişki gibi haklı sebep); delil başlangıcı (m.202) varsa tanık tamamlayıcı delil olur.
4. **Belirli vakıa-delil eşlemesi.** Ödeme → makbuz/banka dekontu/ibra; ayıp → bilirkişi-keşif; teslim → tutanak/irsaliye; kira ödemesi → m.347 ihtara karşı dekont. Ticari defterler HMK m.222 ile sahibi lehine/aleyhine delil.
5. **Elektronik deliller.** Güvenli elektronik imzalı belge senet hükmünde (HMK m.205); imzasız e-posta/mesajlar delil başlangıcı veya takdiri delil olarak değerlendirilir, içerik ve aidiyet tartışılır.
6. **Resmî şekil.** Taşınmaz satışı resmî senetle (TMK m.706, TBK m.237) geçerli; şekil eksikliği geçerlilik sorunu olup ispattan önce gelir. Ara sonuç: vakıa-yük-delil matrisi ve eksik delil listesi.

## Çıktı modülleri
- İspat yükü ve delil planı tablosu.
- Senetle ispat/istisna değerlendirme notu.
- Delil tespiti veya bilirkişi talebi taslağı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `borclar-hukuku-ozel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*