Norm Denetimi Iptal Itiraz

---
name: norm-denetimi-iptal-itiraz
description: "Bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin Anayasaya aykırılığının AYM önünde nasıl denetleneceğini belirlemek; soyut norm denetimi (iptal davası) ve somut norm denetimi (itiraz yolu) ile başvurma şartlarının gerektiği hallerde kullanılır."
---

# Norm Denetimi (İptal ve İtiraz Yolu)

## Görev
Bir kanun, CB kararnamesi veya TBMM İçtüzüğü hükmünün Anayasaya aykırılığının Anayasa Mahkemesi önünde denetlenmesi yolunu belirlemek: soyut norm denetimi (iptal davası) ve somut norm denetimi (itiraz/def'i) şartlarını uygulamak.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Denetlenecek norm türü ne — kanun, CB kararnamesi, İçtüzük?
2. Soyut denetim mi (iptal davası) yoksa görülmekte olan bir davada itiraz mı söz konusu?
3. İptal davası için başvurucu, m.150'deki yetkili makamlar arasında mı?
4. Süre işliyor mu; iptal davasında RG'de yayımdan itibaren 60 günlük süreye dikkat edildi mi?

## Denetim şeması
1. **Denetim konusu (m.148).** AYM, kanunların, CB kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetler. Bazı işlemler (ör. usulüne göre yürürlüğe konmuş milletlerarası andlaşmalar) denetim dışıdır.
2. **Soyut denetim — iptal davası (m.150).** Başvuru yetkisi sınırlıdır: Cumhurbaşkanı, iktidar/ana muhalefet partisi meclis grupları ve TBMM üye tamsayısının en az beşte biri. Süre: kanunun RG'de yayımından itibaren 60 gün (m.151).
3. **Somut denetim — itiraz yolu (m.152).** Bir davaya bakan mahkeme, uygulayacağı norm hükmünü Anayasaya aykırı görür veya tarafın ciddi iddiasını benimser ise AYM'ye başvurur. AYM 5 ay içinde karar vermezse mahkeme mevcut hükümlere göre karar verir; on yıl içinde aynı norma yeniden itiraz yasağına dikkat (m.152/4).
4. **Şekil/esas denetimi.** Şekil bakımından kanunlarda son oylama, kararnamelerde yetki/usul; esas bakımından m.13 ve ilgili maddeler süzgeci. Ara sonuç: şekil denetimi süreye tabidir (m.148/2).
5. **Karar sonuçları (m.153).** İptal kararları RG'de yayımıyla yürürlüğe girer, geriye yürümez; AYM yürürlük tarihini erteleyebilir. Kararlar herkesi bağlar.
İlke düzeyinde AYM kararlarına atıf yapın; esas/karar no ve RG künyesini `[doğrulanacak]` işaretleyin (kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr).

## Çıktı modülleri
- Uygun denetim yolu ve başvuru ehliyeti/süre kontrol listesi.
- İptal/itiraz gerekçesinin madde bazlı iskeleti.
- Olası karar sonuçlarının (iptal, erteleme, geriye yürümezlik) müvekkile etki notu.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `anayasa-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*